Paylaş | 31 Mayıs 2024

Anayasa Mahkemesi ve Avrupa Konseyi tarafından birlikte yürütülen Anayasa Mahkemesinin Temel Haklar Alanındaki Kararlarının Etkili Şekilde Uygulanmasının Desteklenmesi Projesi kapsamında “Adil Yargılanma Hakkı Eğitimi” programı 30-31 Mayıs 2024 tarihlerinde Ankara’da düzenlendi.

Avrupa Birliği ve Avrupa Konseyi tarafından finanse edilen programın açış konuşmalarını Anayasa Mahkemesi Başkanı Kadir Özkaya, Adalet Bakanı Yılmaz Tunç, Türkiye Adalet Akademisi Başkanı Muhittin Özdemir, Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonu Sivil Toplum, Temel Haklar, Yargı ve İçişleri Bölüm Başkanı Alexander Fricke ve Avrupa Konseyi Ankara Program Ofisi Başkanı William Massolin yaptı. Ceza ve hukuk yargılamalarına ilişkin eğitimlerin yer aldığı programa Anayasa Mahkemesi Başkanvekili, Üyeleri, Yargıtay Başkanı, Adalet Bakanı, Adalet Bakan Yardımcıları, Danıştay Başsavcısı ile çok sayıda hâkim ve Cumhuriyet savcısı katıldı.

Başkan Kadir Özkaya konuşmasına Türkiye'nin Avrupa Konseyinin kurucu üyesi olduğunu, Konseyin Ankara Ofisinin de çeşitli kamu kurumlarıyla başarılı projeler gerçekleştirdiğini dile getirerek başladı.

“Bireysel başvuru ülkemizde hukuk ve insan hakları alanındaki en önemli reformlardan biridir.”

Bireysel başvurunun Türk hukuk sisteminde kuvvetli bir farkındalık oluşturduğunu vurgulayan Başkan Özkaya, geçen sürede Anayasa Mahkemesinin insan hakları yargısında çok sayıda ve çok önemli kararlar verdiğini ifade etti ve  “Bu kararları verirken Mahkememizce oluşturulan birbirini denetleyen birçok yapının içerisinde yer aldığı bir süreç izlenmekte, hazırlık ve karar aşamasında uluslararası evrensel ilke ve standartların, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kararlarında kullanılan evrensel ilke ve standartların, ülkemizin yüksek yargı organlarının kararlarında ortaya koydukları birikimlerin, içtihatların, mahkememizin kurumsal olarak geçmişten günümüze kadar birikmiş olan birikimlerin, üyelerimizin engin tecrübelerinin de katılımıyla yapılan müzakereler gerçekleştirilmektedir.” dedi.

Başkan Özkaya, nicelik ve nitelik itibarıyla bireysel başvurunun Anayasa Mahkemesi kararları bağlamında başarılı bir seyir izlediğini ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi tarafından da etkili bir iç hukuk yolu olarak kabul edildiğini belirterek Anayasa Mahkemesinin uluslararası evrensel ilke ve standartların Türk hukukuna dâhil edilmesi noktasında önemli bir sorumluluk üstlendiğini dile getirdi. Bireysel başvuruyla birlikte Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine yapılan başvurularda Türkiye'nin aleyhine verilen ihlal kararlarının sayılarının önemli miktarda azaldığını aktaran Başkan Özkaya, Anayasa Mahkemesinin bireysel başvurunun güçlenerek devam etmesine ve insan haklarının korunmasına yönelik çalışma ve gayretlerini kararlılıkla sürdüreceğini ifade etti.  

Tüm yargı kurumlarıyla iş birliği ve diyalog hâlinde olmamız büyük bir önem arz etmektedir."

Başkan Özkaya bireysel başvurunun güçlenerek devam etmesi ve insan haklarının korunması noktasında tüm yargı kurumlarının iş birliği ve diyalog hâlinde olmasının önemini vurguladı ve sözlerine şöyle devam etti:

“Bu noktada tüm yargı kurumlarıyla iş birliği ve diyalog hâlinde olmamız büyük bir önem arz etmektedir. Sizlerle diyalog hâlinde olmamız büyük bir önem arz etmektedir. Gerek Mahkememiz içtihadının oluşumu gerekse içtihadımızda ortaya konulan ilke ve esasların Türk hukukuna aktarılması hususunda hem yüksek yargı hem de ilk derece ve bölge mahkemeleriyle güçlü bir iletişim kurma arzusundayız. Bu hususu bir gereklilik olarak da görüyoruz.”

Proje kapsamında yürütülen çalışmaların önemli bir kısmının hâkim, cumhuriyet savcısı, kamu görevlileri ve avukatların Anayasa Mahkemesi kararları hakkında bilgilendirilmelerine ve bu kararların hayata geçirilmesine yönelik olduğunu dile getiren Başkan Özkaya, proje kapsamında yapılan koordinasyon toplantılarının, konferansların ve yuvarlak masa toplantılarının bireysel başvuruda verilen ihlal kararlarının subjektif ve objektif etkilerinin anlaşılmasını ve uygulamasını sağlamak amacını taşıdığını belirtti. 

“İhlal kararlarının yerine getirilip getirilmediği mahkememizce de izlenmektedir.”

Başkan Özkaya, bireysel başvuruda somut başvurular özelinde kararların icra edilmesinin memnuniyet verici olduğunu ifade ederek "İhlal kararlarının yerine getirilip getirilmediği Mahkememizce de izlenmektedir. Mahkememiz istatistiklerine göre 2013’ten bugüne kadar verilen ihlal kararları %99,2 oranında uygulanmış, çok sınırlı sayıda somut olayda ve teknik hususlarda problemler ortaya çıkmıştır. Bugün açılışını yaptığımız program ve sonra yapılacak çalışmaların bu tür sorunların açıklığa kavuşturulmasına ve giderilmesine büyük faydası olacaktır. Süreç içerisinde tüm yargı kurumlarımızla yapacağımız ortak çalışmalarla bu sorunları giderebileceğimize, en azından en aza indireceğimize inanıyoruz.” dedi.

Başkan Özkaya, Anayasa Mahkemesine yapılan bireysel başvuru sayısının dünyadaki muadilleri ile karşılaştırıldığında devasa boyutlarda olduğuna dikkati çekerek bugün itibarıyla Anayasa Mahkemesinde 106 bin derdest bireysel başvurunun bulunduğunu, 2024 yılında şu ana kadar 32 bin başvuru yapıldığını belirtti ve sözlerine şöyle devam etti:

Ortalama 100 binin üzerinde bir başvuru sayısıyla Anayasa Mahkemesi karşı karşıya bulunmaktadır. Doğal olarak bu durum, temel hak ve özgürlüklerin korunması bağlamında Anayasa Mahkemesine başvuruda bulunan kişilerin bireysel başvurularının kısa sürede incelenmesine engel olmakta ve dolayısıyla ihlallerin bir an önce giderilmesini sekteye uğratmaktadır. İşte, burada Anayasa Mahkemesi kararlarının objektif etkisi devreye girmelidir. Bu konuda yargı sürecinde yer alan bütün ilgili paydaşlarımıza önemli misyonlar düşmektedir. Mahkememiz bireysel başvuruların incelenmesinde yalnızca somut olayda temel hakların ihlal edilip edilmediğini değil, genel olarak Anayasa’nın temel hak ve özgürlükleri düzenleyen hükümlerini yorumlamakta ve bunların uygulanmasına ilişkin ilke ve esasları ortaya koymaktadır. Bu noktada bireysel başvurunun ikincil niteliğini de hatırlatmak gerekir. Temel hak ve özgürlüklerin korunması öncelikle kamu makamları ve yargı mercilerinin görevidir.”

“Anayasa Mahkemesi kararları sonuçları itibarı ile tüm toplumu ilgilendiren kararlardır.”

Anayasa Mahkemesinin temel haklar alanında verdiği kararların yargı mercilerince benimsenmesinin insan haklarının etkin korunması noktasında elzem olduğunu vurgulayan Başkan Özkaya “Anayasa Mahkemesi kararları sonuçları itibarı ile tüm toplumu ilgilendiren ve etkileri davanın taraflarının ötesine uzanan kararlardır. Anayasa Mahkemesi kararları hukukun her alanında insan haklarının merkezde olduğu bir yaklaşım ortaya koymaktadır. İşte bu objektif etkinin gücünü ve devamlılığını sürdürmesi, gelecekteki somut olaylara uygun düştüğü ölçüde Anayasa Mahkemesi kararlarında gösterilen ilkelere ve yorumlara özen gösterilmesi ve riayet edilmesi ile mümkündür.” ifadelerini kullandı.

Başkan Özkaya Anayasa Mahkemesi kararlarının etkili şekilde uygulanmasının yalnızca normatif düzenlemelerle sağlanabilecek teknik bir konu olmadığını belirterek bunun için yargı kurumlarının eş güdüm içinde çalışması ve temel hakları esas alan bir yargı kültürünün geliştirilmesi gerektiğini vurguladı. Anayasa’ya bağlılık konusunda ortak sorumluluğa sahip devlet organlarının temel hak ve özgürlükleri koruyarak adaleti tesis etme amacı etrafında birlikte çalışmalarının toplum ve devlet hayatının gereği olduğuna dikkati çeken Başkan Özkaya sözlerine şöyle devam etti:

“Anayasa Mahkemesi olarak diğer yargı kurumlarıyla sağlıklı bir diyalog kurma ve sürdürme niyetimizi bir kez daha çok açık olarak ifade etmek istiyorum. Tabii diyalog dediğimiz zaman karşılıklı bir iletişimden bahsediyoruz. Biz diyalogla yalnızca kendi kararlarımızı anlatmayı kastetmiyoruz. Aksine yargının her seviyesindeki meslektaşlarımızı da dinleyerek önümüzdeki sorunları Anayasa’yı ve insan haklarını esas alan bir yaklaşımla çözmeyi hedefliyoruz. Bu şekilde diğer yargı kurumlarının da bir parçası olduğu yaklaşımın benimsenmesinden ve uygulanmasından söz ediyoruz.”

Başkan Özkaya konuşmasının sonunda program kapsamında yapılacak çalışmaların yargı kurumları arasındaki iletişimi ve bilgi paylaşımını artırmak açısından çok önemsediğini vurgulayarak tüm katılımcılara teşekkür etti.

Başkan Özkaya'nın konuşma metnine ulaşmak için tıklayınız.